Wir haben unsere Lektorinnen gefragt, welche von den "Deutschen idiomatischen Wendungen für Ausländer" immer noch gebräuchlich sind. 
Hier das Ergebnis.

Lista (nie)używanych zwrotów

Przygotowując się  do egzaminów z praktycznej znajomości języka  studenci germanistyki i kierunków pokrewnych  uczą się m.in. setek najróżniejszych fraz i zwrotów idiomatycznych.  Z "pchłami w uszach", "rodzynkami w głowie" i "niedźwiedziami na plecach" ruszają następnie w świat dzielić się swą wiedzą z innymi. Problem jednak w tym, że źródłem owej wiedzy najczęściej nie jest - i nie może być - dostatecznie długa praktyka językowa w kraju niemieckojęzycznym, lecz najróżniejsze publikacje typu "1000 deutsche Redewendungen", "Deutsche Idiomatik" itd. Roi się w nich niestety od zwrotów  nie używanych we współczesnej niemczyźnie, które u dzisiejszego odbiorcy wywołują gest niezrozumienia lub co najwyżej wesołość. Nie zapomnę,  jak moi koledzy z akademika w Kilonii zarykiwali się ze śmiechu, gdy wspólnie przeglądaliśmy pewien wydany w Polsce wybór idiomów niemieckich. Przyznam, że przyglądałem się temu z mieszanymi uczuciami, gdyż miałem wówczas (początek lat 80-tych) jeszcze świeżo w pamięci mój egzamin z praktycznej znajomości języka po drugim roku. Otóż właśnie owo "dzieło" leżało stole komisji egzaminacyjnej i to nie dla ozdoby bynajmniej (notabene ma wyjątkowo ohydną okładkę /teraz już pewnie wiecie, o który zbiór chodzi ;-)/, lecz jako źródło "natchnienia" do przyłapywania studentów na "niewiedzy".

Dziś sam będąc egzaminatorem nie pytam wprawdzie studentów o znaczenie zwrotów w rodzaju "einen Pflock zurückstecken" czy "die Scharte auswetzen", ale nadal nie potrafię wskazać im żadnego zbioru zwrotów, wartych aktywnego opanowania. Nawet publikacje adresowane do uczących (się) języka niemieckiego nie są wolne od wyżej wymienionych wad. Nie chcąc nadal biernie czekać na pojawienie się godnego polecenia zbioru, postanowiliśmy skromnymi siłami Pracowni Dydaktyki Języka Niemieckiego IFG UAM pomóc sobie sami. Na początek wzięliśmy pod lupę popularny zbiór idiomów "Deutsche idiomatische Wendungen für Ausländer", Leipzig, 1986 (to jedno z bardzo wielu wydań). Kryterium wyboru było bardzo proste: biblioteka IFG ma najwięcej egzemlarzy właśnie tego tytułu. Nasze lektorki, panie Regina Fuhrmann z Berlina, Britta Stöckmann z Kilonii oraz Petra Theobald z  Wiednia sklasyfikowały zwroty wg następującej skali: 

sehr gebräuchlich - często używany (4 punkty w tabeli)
gebräuchlich  - używany (3)
weniger gebräuchlich - rzadziej używany (2)
ungebräuchlich - nie używany (1)
unbekannt - nieznany (0)

W wyniku tego powstala lista, przedstawiona tu w formie tabeli.

Objaśnienia do tabeli:

1	- nr zwrotu w książce
2	- inicjały lektorek
3	- często bardzo istotne uwagi dot. stylu, alternatywnych słów kluczowych etc.
4	- średnia arytmetyczna, coś w rodzaju "współczynnika używalności"
5	- Całość materiału rozbiłem na 4 tabele posortowane wg "współczynnika" od najczęściej używanych po nieznane (dół tabeli nr 4).

Chciałbym podkreślić, że nasza lista nie rości sobie żadnych pretensji naukowych. Zdajemy sobie sprawę, jak musiałyby wyglądać badania dające reprezentatywne wyniki. Zatem wyraża ona ni mniej ni więcej jak opinię trzech kobiet z wyższym wykształceniem, w wieku 25-30 lat, pochodzących z Berlina, Kilonii i Wiednia, na temat 500 zwrotów idiomatycznych.  

Serdecznie dziękuję paniom Fuhrmann, Stöckmann i Theobald. Regina, Britta, Petra, Sie haben tolle Arbeit geleistet. Die Poznaner Germanistik ist Ihnen sehr sehr dankbar :-).

Pragnę również serdecznie podziękować pani mgr Katarzynie Jaworskiej za wsparcie organizacyjne oraz studentom 3. roku filologii germańskiej UAM (2000/2001) za pomoc przy dygitalizacji tekstu.

dr Maciej Borkowski
Kierownik Pracowni Dydaktyki Języka Niemieckiego
w Instytucie Filologii Germańskiej UAM w Poznaniu

Lista (nie)używanych zwrotów / Liste (un)gebräuchlicher Wendungen